ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, History of Punjab

ਪੰਜਾਬ ਸ਼ਬਦ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ "ਪੰਜ" ਅਤੇ "ਆਬ" ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਰਤੋਂ ਇਬਨ ਬਤੂਤਾ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜੋ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ।^[1] ਇਸ ਦੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਵਰਤੋਂ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਕਿਤਾਬ "ਤਰੀਖ਼ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ" ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ੇਰਖ਼ਾਨ ਦੇ ਕਿਲੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਰਗਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜ ਨਦ (ਪੰਜ ਨਦੀਆਂ) ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਆਈਨ-ਏ-ਅਕਬਰੀ ਵਿੱਚ ਅਬੁਲ ਫ਼ਜ਼ਲ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਦੋ ਹਿੱਸੇ‍ਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਸੀ, ਲਹੌਰ ਤੇ ਮੁਲਤਾਨ। ਇਸ ਆਈਨ ਅਕਬਰੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਬੁਲ ਫ਼ਜ਼ਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪੰਜਨਦ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਪਣੀ "ਤਜ਼ਕ-ਏ-ਜਹਾਂਗੀਰੀ" ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਲਫ਼ਜ਼ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਪੰਜ ਯਾਨੀ ਪੰਚ ਅਤੇ ਆਬ ਯਾਨੀ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਲਿਆ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਪੰਚ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ। ਇਹ ਉਹ ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਗਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਦਰਿਆ (ਚਨਾਬ ਤੇ ਜਿਹਲਮ ਦਰਿਆ) ਤਾਂ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋ ਦਰਿਆ (ਸਤਲੁਜ ,ਰਾਵੀ) ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਹੋ ਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਦਰਿਆ (ਬਿਆਸ) ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ "ਸਪਤ ਸੰਧੂ" ਯਾਨੀ ਸੱਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸਰਜ਼ਮੀਨ ਸੀ। "ਤਰੀਖ਼ ਜਿਹਲਮ" ਵਿਚ ਅੰਜੁਮ ਸੁਲਤਾਨ ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਪਤ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੱਤ ਤੇ ਸੰਧੂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਦਰਿਆ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਹੜੱਪਾ ਰਹਿਤਲ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰਹਿਤਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ।ਜੱਗ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰਹਿਤਲ ਹੜੱਪਾ ਰਹਿਤਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਟੋਰੀ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਾਹੀਵਾਲ ਦਾ ਹੜੱਪਾ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸ ਰਹਿਤਲ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨਗਰ ਸੀ। ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਤਲੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਟੈਕਸਲਾ ਗਨਧਾਰਾ ਰਹਿਤਲ ਵੀ ਪੁੰਗਰ ਦੀ ਰਈ।

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀਨ ਇਤਿਹਾਸ[ਸੋਧੋ]

• 3300-1300 BCE: ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ
• 2600–1900 BCE: ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
• 1500–1000 BCE: ਵੈਦਿਕ ਸਭਿਅਤਾ
• 599 BCE: ਜੈਨ
• 567–487 or c. 400 BCE: ਬੁੱਧ
• 550–600 BCE: ਬੁੱਧ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਿਹਾ
• 550–515 BCE: ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਫ਼ਾਰਸੀ ਹਮਲਾ
• 326 BCE: ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਹਮਲੇ
• 322–185 BCE: ਮੌਰਿਆ ਸਾਮਰਾਜ
• 45–180 CE: ਕੁਸ਼ਾਨ ਸਾਮਰਾਜ
• 200–400 CE: ਭਾਰਤ-ਸਿਥੀਅਨ
• 320–550: ਗੁਪਤਾ ਸਾਮਰਾਜ
• 500: ਵ੍ਹਾਈਟ ਹੁਨ NIC ਹਮਲਾ
• 510–650: ਹਰਸ਼ਾ ਵਰਧਨ ਦਾ ਯੁੱਗ
• 770-810: ਪਾਲਾ ਸਾਮਰਾਜ
• 647–1192: ਰਾਜਪੂਤ ਸਮਰਾਜ
• 711–713: ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਿਮ, ਅਰਬ ਦੇ ਜਨਰਲ, ਉਮੱਯਦ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਲਈ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ (ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ.
• 713-1300 : ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ (ਤੁਰਕੀ ਸਾਮਰਾਜ).
• 1206-1290 : ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਵਲੋਂ ਮਮਲਕ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ
• 1290-1320 : ਜਲਾਲ ਦੀਨ ਉਦ ਫਿਰੁਜ਼ ਖਿਲਜੀ ਵਲੋਂ ਖਿਲਜੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ
• 1320-1413 : ਗਿਆਸੂਦੀਨ ਤੁਗਲਕ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਤੁਗਲਕ ਖ਼ਾਨਦਾਨ
• 1414-1451 : ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਸੱਯਦ ਘਰਾਣੇ
• 1451-1526 : ਬਹਲੂਲ ਖਾਨ ਲੋਧੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਲੋਧੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ
• 1526-1707 : ਮੁਗਲ ਦੇ ਰਾਜਕਾਨੂੰਨ
• 1526-1530 : ਜ਼ਾਹੀਰੁੱਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਬਾਬਰ
• 1530-1540 : ਨਾਸਿਰੁੱਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਮਾਯੂੰ
• 1540-1545 : ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ
• 1545-1554 : ਇਸਲਾਮ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ
• 1555-1555 : ਨਾਸਿਰੁੱਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਮਾਯੂੰ
• 1556-1556 : ਹੇਮ ਚੰਦਰ ਵਿਕਰਮਾਦਿਤਿਆ
• 1556-1605 : ਜਲਾਲੂਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਬਰ
• 1605-1627 : ਨੂਰੁੱਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਜਹਾਂਗੀਰ
• 1627-1658 : ਸ਼ਾਹਾਬੁੱਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ
• 1658-1707 : [[ਮੋਹੀਊਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਆਲਮਗੀਰ
• 1707 : ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ
• 1469-1539 : ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ (1 ਗੁਰੂ)
• 1539-1675 : 8 ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਪੀਰੀਅਡ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ
• 1675-1708 : ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ (10 ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ)
• 1708-1715 : ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਜਿੱਤ
• 1716-1759 : ਮੁਗਲ ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਿੱਖ ਲੜਾਈ
• 1739 : ਮੁਗਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹਮਲੇ
• 1748-1769 : [ਅਹਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁੱਰਾਨੀ] ਦੇ [ਭਾਰਤੀ ਮੁਹਿੰਮ]. ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਨੇੜੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਦੁੱਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੌਰਾਨ [(ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1757)] ਗੋਹਲਵੜ ਦੀ [ਲੜਾਈ].
• 1761 : [[ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ (1761)|ਪਾਣੀਪਤ] ਦੀ ਤੀਜੀ ਲੜਾਈ], ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੀ ਲੜਾਈ (1761), ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ (1761), ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੀ ਲੜਾਈ (1763) .
• 1762 : 2 ਸਿੱਖ ਘੱਲੂਘਾਰੇ , ਨੂੰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਘੱਲੂਘਾਰਾ' ਸਿੱਖ ਕੇ, ਜ਼ਿਕਰ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੇ 6 ਹਮਲੇ ਤੱਕ
• 1764-1799 : ਅਫਗਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲ ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜ
• 1799-1839 : ਪੰਜਾਬ 'ਤੇ ਨਿਯਮ ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ , ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ
• ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ (1780 ਦਾ ਜਨਮ , ਤਾਜ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 1801 , 1839 ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ)
• ਖੜਕ ਸਿੰਘ (1801-1840) , ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ .
• ਨੌ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ (1821-1840) , ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤੇ .
• ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ (1807-1843) , ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ .
• ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ (1838 ਦਾ ਜਨਮ , 1843 ਤਾਜ , 1893 ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ) ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ , ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ.
• 1849 : ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ-ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ C ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਮਿਲਾ . 1845-49 ; ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਸਿੱਖ ਵਾਰਜ਼ | [ਪਹਿਲੀ] [ਪਹਿਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਸਿੱਖ ਯੁੱਧ] ਬਾਅਦ
• 1849-1947 : ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ
• 1911 : ਕਲਕੱਤਾ ਭਾਰਤੀ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਨਵੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਬਣੇ
• 1947 : ਦੀ ਵੰਡ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 2 ਹਿੱਸੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ (ਜ ਦੋ ਦਰਿਆ) ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬਹੁਮਤ ਹਿੱਸਾ (3 ਦਰਿਆ) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ
• 1966 : ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ-ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ

If you want to more information of Punjab and many more then visit on our website.

Thanks

Written by Roop Sandhu

We are Creative Blogger Theme Wavers which provides user friendly, effective and easy to use themes. Each support has free and providing HD support screen casting.